Tampilkan postingan dengan label Iwan M. ridwan. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label Iwan M. ridwan. Tampilkan semua postingan
Cai Panas Cipanas
Iwan M. Ridwan


(Carpon Iwan M. Ridwan : Galura edisi I Agustus 2012)

Kolam renang téh asa panas pisan. Ngahéab lir nu ngahaja ngaléob awak sadirieun. Ngebul. Kawas cai rérob dina keletikan. Padahal wanci geus ampir manjing ka tengah peuting. Méga ngambang. Langit angkeub balas ti soré kénéh hujan masih miripis. Tapi teu ieuh bisa ngarerepkeun kapanas cai Cipanas. Kapanas haté nu masih kénéh humapur. Kari-kari ayeuna kabaseuhan. Bunyanyahan. Mun mah dina beungeut-beungeut cai teu rapang nu garuyang, meureun peuting téh beuki jempling. Kabuktianana najan loba jalma, sakuriling bungking lir nu disirep ibun parabun. Nu ngaromong ukur tina haté kana haté. Unggal basa nu kaluar mapay ngaliwatan seuseukeut paneuteup. Ketug jajantung. Jeung tingsariakna getih nu ngamalir jeroeun daging. Anjeun nu aya dihareupeun paneuteup geus lain-lainna. Geter jajantung nu dagdigdug jeroeun dada dina cai panas, lain geter nu baheula kaluar tina kadeudeuh. Lain geter nu salalawasna nyumangetan kahirupan. Lain geter kanyaah. Teu mawa kalugina. Teu teusing. Teu ieuh bisa nyurahan geter kawas basa urang silih teuteup jero kamar. Ngararasakeun ketug jajantung sabada urang ngangon kasono. Dina beungeut cai kolam  renang urang ukur jadi kamelang cinta. Ukur jadi cai panas Cipanas.

Dina beungeut cai panas urang pada-pada ngangon lalakon sewang-sewangan. Lalakon anu sarua. Lalakon anu kungsi kaalaman. Nineung kana sagala rupa nu kungsi dipilampah. Ngaguar deui panineungan dina batin nu masih kénéh sarua boga geter katrésna. Mapayan sagalana. Ti mimiti ngangon kasono, ngumbar cimata tug tepika suka-suka tingcakakak nyeungseurikeun film kartun.

Urang kungsi ka Lémbang. Hujujanan. Balikna mawa susu murni kabeuki anjeun. Kabulusan. Ngadarégdég. Balik ka kontrakan anjeun ngajak sosonoan. Majar keur ngusir katiris nu masih kénéh nangkod sapanjang jalan tepika harita. Enya. Geter kaasih téh harita mah parna pisan. Nyongkab. Keur meumeujeuhna ngagulidag caah. Umpal-umpalan. Taya saurang ogé nu bisa ngahalang-halang najan kuring apal sorangan kumaha lalakon anjeun mangsa ka tukang. Cenah, enya ceuk anjeun. Anjeun mah lain lalaki satia ka hiji wanoja. Di ditu di dieu teu weléh ngait kana sakutri ati wanoja. Mun mah diparengkeun tepung deui jeung nu dirasa leuwih sagalana, anjeun pasti kabongroy deui bari jeung tara kebat ninggalkeun nu tiheula. Rikip anjeun mah. Nu itu diogo nu ieu dinangna-néngné. Waktu nu ngan ukur dua puluh opat jam téh teu ieuh dipaké kamelang pikeun ngabagi-bagina. Mun mah isuk-isuk kudu kanu maké tiung, nya bagéan peuting keur anu rebonding.

Cenah pasipatan hiji-hiji wanoja téh taya nu saruwa. Mun anu panonna mencenul bari jeung teuteupna sieup. Nu kitu téh lungguh tutut. Loba kahayangna. Loba impianana. Tapi gampang diperuhkeunana. Ku cara diogo jeung diayonan sagala kahayangna. Kitu cara nalukeunana. Anu sipit bari irungna mancung, cenah éta nu rada hésé mah ditalukeunana. Rada intropért. Hésé muka rusiah dirina ka batur. Mun mah ditanya ngeunaan pribadina sok inggis pikeun ngajawab saujratna. Pasti waé aya nu didindingkelir disindang siloka tepika ahirna teu bisa kaungkab pijawabeunana.
Enya ceuk anjeun éta téh. Meureun. Geuning anjeun mah sok karajinan macaan beungeut batur, bari jeung boa bener boa henteu.

Mun mah harita urang pada-pada satuhu kana jangji pasisni meureun geus lain kieu caritana. Mun mah harita kakuatan cinta urang ngabanding jeung pengkuhna tihang gunung Cakrabuana nu maseuk kana jero bumi. Meureun asih urang baris ngamalir kana muarana nu geus ditataharkeun. Kana sagara kadeudeuh nu salalawasna ngagulidag taya kendatna.

Enya kuring nu salah mah.

Mun mah waktu bisa balik deui ka dalapan bulan katukang kuring pasti ngawaro. Kuring pasti ngéléhan kawas biasana. Geuning dihenteu-henteu gé sagala omongan akang téh aya benerna. Malahan loba kénéh benerna tinimbang salah. Malah karasa pisan ku diri sorangan ayeuna mah. Éta atuhda ceuk pangrasa mah ucapan-ucapan akang téh matak nurih kana ati. Ngageri. Lian ti éta geuning kanyaah akang harita mah kawas anu ngurangan.

Beu. Geuning mun rék dibabandingkeun mah manéhna jeung akang téh mémang jauh pisan bédana. Haatna. Perhatianana. Akang anu dirasa ku abdi cuek bébék, kawas anu teu nyaah jeung perhatian, tapi geuning akang anu paling ngarti kana kahayang kuring, kana eusi pikiran kuring. Mun mah kabéh jalma euweuh nu apal kana kereteg haté kuring, akang mah surti sanajan kuring teu balaka ogé.

Naha ieu nu disebutkeun jodo téh, Kang. Urang reureujeungan aya kana lima taunna, ayeuna bet pasalingsingan. Urang lumampah kana sagara cinta séwang-séwangan. Kuring lunta ka laut kidul sedeng akang ka kalér mapay sagara. Muru lampah nu masih kénéh lampar tur tacan kaidrok naon anu bakal disanghareupan. Kuring saminggu deui rék rapalan sedeng akang karék dua minggu papacangan. Meureun ieu nu disebut jodo téh, Kang. Kawas kieu. Teu disangka-sangka lalampahan urang baris ditungtungan ku kapeurih. Kapeurih urang duaan. Taya saurang ogé nu apal. Kang. Di dieu di Cipanas, urang pada-pada muka rusiah sewang-sewangan. Dibeungkeut asih nu teu bisa ngahiji. Ditalian ku kacinta nu pada-pada ngaleupaskeun ranggeumanana.

 ***

"Bral geura miang jungjunan. Waktu nu baris disorang tong dipimelang. Kaduhung nu geus kalarung ulah waé dipigandrung. Kahéman aya dina diri urang. Kacinta aya dina satiap rénghap nu marengan. Geus cunduk kana waktuna tali kaasih urang udar tina kanyataan. Mun mah diparengkeun rasa amis dina sakolanding cai kahéman urang kudu ngamuara ka sagara séwang-séwangan, hiji mangsa bakal datang mamanis rasa dina haté urang...." ceuk akang ngaharéwos basa keclak cimata maseuhan kana lahunan.

Peuting teuing ku jempling. Tiris kawas nu ngahariring. Nganteur lalakon urang. Marengan kasono nu lawas kapegat duriat kawalat. Geter kahéman gumulung dina mumunggang peuting. Panasna cai panas marengan ngagolakna haté urang nu pada-pada ngaleupaskeun kasono. Kaasih lir manggih kapeurih.

Bandung, 2012


Label: , 2 pairan | edit post
Sésa Baluas (Galura edisi III Juni 2012)
Iwan M. Ridwan

Mun mah baheula kungsi boga cita-cita nincakeun suku di Cilegon  téh seja suka bungah dina kariaan panganténan aceuk, ayeuna robah pabalik arah. Éstuning patukang tonggong jeung naon anu kungsi disawang. Diabringkeun téh lain dikawal ku mobil pulisi bari tumpak sédan réréndéngan, tapi jero ambulan anu sirineuna ngalanglaun sapanjang jalan. Nyingray-nyingraykeun antrian patalimarga. Dipapaés keclak cimata nu asalna ngabedega tina sora-sora kacangcaya.  Sora-sora handaruan. Sora jumerit balilih. Kapiuhan. Sabab taya nyangka bakal kajadian. Baju aceuk nu baheula dicita-cita gaun panganténan niru gaya Kate Middleton, ayeuna mah ukur boéh dirurub asiwung. Teu. Teu leuwih ti kitu. Teu sugan maké makuta dipapaés manglé atwa kembang roncé.  Awak nu sampulur ayeuna duka kumaha ayana. Seuseut seuat gesan ngabayangkeunana. Saréréa taya nu wasa. Dalah anu kuat muka tamela ogé ukur uwa, rama salira. Uwa istri sareng enin mah tiba ngayukyuk kapiuhan deui waé.

Ti Jakarta ka Cilegon téh lain perjalanan meumeueusan. Tapi lalampahan anu ngemplad dibarung ku cimata mah. Lila. Ketir. Waas jeung baluas. Panas nyongkab sajajalan. Keur mah miang saméméhna ti Cianjur, teu sirikna geus taya nu dirasa. Kacapé. Katunduh. Lapar jeung hanaang. Teu ieuh bisa mangaruhan kana diri nu hayang geura-geura nepi. Ruing mungpulung jeung kulawarga nyeungceurikan nu teu walakaya. Nyeungceurikan nasib nu tumiba ka diri aceuk. Eumh. Mun mah dina manah kulawarga taya iman ka Nu Maha Kawasa, sigana geus kumaha boa. Sagala dipeupeuskeun. Sagala dijejewét bakating ku soak. Mungguh kitu kahayangna nafsu mah. Enya ukur kaimanan jeung kaikhlasan anu salalawasna marengan téh. Nya kayakinan ka Mantenna pisan anu satékah polah jadi panguat ka diri masing-masing. Seja marengan. Jajap ka pamatuhan anu salalawasna. Bakti anu panungtungan.

Eumh. Aceuk. Bet teu kusangka aceuk ningalkeun ku cara anu kieu. Ku cara anu tragis. Asa cikénéh urang téh reureujeungan. Di kampus. Di kontrakan. Enya. Urang kungsi sagulung-sagalang duaan. Sakontrakan. Malah cindung aceuk sareng kabaya urut wisuda masih kénéh aya dina lomari abdi. Seungitna nyambuang kénéh seungit aceuk. Sataun gé acan urang pipisahan, naha bet kudu pisah salawasna. Pisah tanpa pamit. Pisah anu teu kungsi ngedalkeun pipisahan.

Aceuk, mun apal bakal kieu jadina, abdi mah moal ngidinan Aceuk lunta ka Jakarta seja nohonan panggilan kerja. Geuning harita Aceuk mani bungah pisan kacida sasatna lulus kuliah langsung ditarima digawé. Enya atuh éta pagawéan téh anu salila ieu dicita-citakeun ku aceuk. Jadi réporter. Cenah saur aceuk kénéh, jadi réporter mah kawas anu boga surat sakti. Rék ka mana ka méndi ogé pasti bisa. Milu kaditu milu kadieu téh teu sugan disaha-saha da geus puguh aidina. Geus jelas kaperluanana. Seja ngabéwarakeun ka balaréa anu teu weléh nganti info anyar dina sagala widangna.

Jadi réporter mah moal kuuleun atawa kurung batok, saur aceuk. Teu kawas gawé kantoran anu ulukutek sapopoé di jero rohangan bari jeung kitu-kitu kénéh. Réporter mah gedé pisan pangalamanana. Bakal nyaho itu ieu. Dalah lain ngan saukur pelesiran di jero nagri, ka luar nagri ogé teu pamohalan bakal ngalaman. Bakal nyeuseup hawa nagara deungeun. Bakal nincak taneuh deungeun. Ulah hayoh waé urang deungeun-deungeun anu ngalanto ka urang, tapi urang gé kudu sarua bisa nganjang ka nagara maranéhna.

Jadi réporter, pangarti urang bakal leuwih nambahan. Kumaha tatacarana nyanghareupan kajadian, ngawawancara jalma anu kalibet dina éta kajadian, tuluy diringkes jadi berita anu penting, tuluy deui dilaporkeun ka pamiarsa di imah ku basa jurnalis. Ku kekecapan anu éféktif tur pikahartieun ku sakumna golongan. Mémang salila ieu abdi sareng aceuk ngagugulung basa jeung kalimah, tapi apanan moal sarua anu diajarkeun di bangku kuliah jeung anu diterapkeun di lapangan dina prak-prakanana.

Anu leuwih punjul ti éta apanan salila ieu urang téh maké basa Sunda, diajar basa Sunda, undak-usukna, sagala rupana. Tapi geuning anu dipaké mah Basa Indonésia jeung Inggris. Kitu saur aceuk. Enya aceuk mah geuning mani calakan dina sagala bidang téh. Teu sirikna nyanghareupan pasualan anu anyar ogénan kawilang gampang pikeun ngungkulanana. Itu ieu téh gampang nerapna. Enya ceuk sasaha ogé aceuk mah calakan. Dalah saur dosén ogé aceuk mah pangonjoyna di kelas téh. Geuning sok seueur dosén anu nyabit-nyabit nami aceuk pami nuju di kelas abdi. Tuh, cenah, tiru mah Néng Ismi préstasina teu weléh nyongcolang. Boh di kampus atawa di luar kampus. Karya-karya aceuk teu sirikna unggal minggu medal di média masa. Sok isin sakapeung mah pami tos émut ka dinya. Abdi mah mani sakieu ayana. Jauh bumi ka langitna pami dibandingkeun sareng aceuk mah.

Lian ti éta aceuk mah ka sasaha gé teu weléh némbongkeun paroman anu hadé. Campur gaul ka sasama éstuning teu bauan. Sasaha teu weléh diwanohan. Enya henteu sotéh jalma saliwat anu panggih di jalan. Bet piraku teuing atuh ka jalmi anu teu kenal mah ngadadak diwawuhan. Sakirana teu penting mah geuning aceuk gé sok milih cicing. Tapi dina waktuna aceuk  kudu aktif, nya didinya pisan aceuk némbongkeun kaparigelan. Bubuhan éta meureun cukang lantaranana aceuk ditarima jadi réporter téh. Dumasar kana pribadi aceuk anu gampang soméah kanu anyar wanoh. Teu sugan sieun didegigan atawa teu dianggap. Ari salira mah tos puguh, geulis.

“Salila niat urang hadé, tong kudu sieun meunang kagoréngan ti batur.” Kitu waleran Aceuk pami ditaros masalah éta. Ditungtungan ku imut. Dilak panon aceuk teu weléh ngalangkang dina kongkolak mata. Rigig aceuk, itu ieuna. Pangpangna mah panyumanget aceuk ka diri abdi nu teu weléh saat. Mun mah ayeuna rék disaruakeun jeung waktu katukang, meureun abdi téh geus teu boga nu nyumangetan diri. Enya sok sanajan aya Kang Déndi anu nyaah pisan kaabdi. Tapi geuning teu saruwa kanyaahna jeung aceuk salaku lanceuk ka adi. Kang Dendi mah teu bisa ngagantikeun aceuk. Ah bet sasaha ogé moal aya nu bisa ngagantikeun aceuk.

Kanyaah aceuk lain kanyaah anu dumasar kana cinta jeung resep. Kanyaah aceuk lain kanyaah papada awéwé antara indung jeung anak. Tapi kanyaah aceuk kanyaah nu dibikeun ti lanceuk ka adi, ti papada awéwé anu rumasa boga nasib anu sarua di tempat ngumbara, saperjoangan, sadiri sorangan. Kanyaah aceuk ka diri abdi kawas kanyaahna ka diri aceuk sorangan. Kitu deui sabalikna.

Harita basa aceuk lunta ka Jakarta téh bet asa ku baluas. Asa ditinggalkeun ku diri sorangan. Asa leungit pangacian. Asa leungit lelembutan. Geuning harita teu bisa diupah-apéh ku Kang Déndi anu salawasna marengan abdi kalayan daria. Tapi da angger wé rarasaan mah taya nu bisa nyaah kawas aceuk. Enya bisa leler téh harita ku paménta aceuk anu cenah ulah diceungceurikan anggursi silih du’akeun. Apanan komunikasi mah bisa salalawasna kahubung.

Sataun ti harita abdi wishuda. Saurna aceuk teu tiasa sumping da gaduh tugas liputan di luar kota. Enya kitu ayeuna mah kagiatan aceuk téh. Teu weléh bur-ber kaditu kadieu seja ngudag berita. Nya keur abdi mah teu bisa majar kumaha. Jeung teu kedah nyungkeun hapunten aceuk, abdi surti kana kaayaan aceuk. Geuning saur aceuk urang silih doakeun waé ti kajauhan. Sing lulus mulus berkah salamet. Enya kitu pisan anu dipiharep ku saréréa ogé. Alhamdulillah abdi di dieu tos lulus mulus berkah salamet wisuda mah, kantun milari padamelan. Tapi naha geuning aceuk anu ku abdi didoakeun téh bet henteu ninggang di lulus mulus berkah salamet téa? Aceuk mah bet meunang kamusibatan anu gedé kacida. Rohaka. Bencana anu ngageunjleungkeun alam dunya. Khususna dua nagara, Indonesia jeung Rusia. Muh mah lain aceuk anu harita kabagéan liputan dina penerbangan Sukhoi Super Jet 100, meureun moal ngalaman dugika kieuna.

Eumh. Ieu cimata abdi teu saat-saat marengan dunga pangjajab nu pamustungan. Marengan aceuk nu mulih ka jati mulang ka asal. Bet jadi paranas tiris kieu aceuk mun seug émut ka aceuk anu saméméh nyat unggah kana kapal aceuk wawartos ngalangkungan BBM, bari jeung ngapdet status @Sukhoi Super Jet 100. Sedeng display poto aceuk nuju nyepengan mic dynamic anu nganggo triangle teve trans. Aceuk wawartos bangun anu suka bungah. Mun mah harita abdi apal kapal bakal ragrag di Gunung Salak, pasti abdi ngahulag. Pasti abdi keukeuh peuteukeuh aceuk ulah ngiring.

Teu. Teu wasa aceuk. Abdi teu wasa naha ieu cimata anu teu saat merebey ngamalir jajap ka liang lahat. Mun mah baheula kungsi boga cita-cita nincakeun suku di Cilegon  téh seja suka bungah dina kariaan panganténan aceuk, ayeuna robah pabalik arah. Estuning patukang tonggong jeung naon anu kungsi disawang. Diabringkeun téh lain dikawal ku mobil pulisi bari tumpak sédan réréndéngan, tapi jero ambulan anu sirineuna ngalanglaun sapanjang jalan.
Bandung, 28 Mei 2012
Label: , 0 pairan | edit post
Sajak Lawas Dina Manglé (No. 2166 - 2008)
Iwan M. Ridwan
puisi keur unaida

"saha unaida téh?" cenah.
sawatara jamla nanya kitu sual anjeun, unaida.
lain. anjeun teu kungsi nampik cinta kuring,
teu ngaraheutan haté ieu, teu deui nyasaak awak
nu ngebatkeun pipikiran huleng jentul
jiga nu kabarandungan ku maranéhna
kasaksian sapopoé

lain deui, anjeun teu ngalaman raket jeung kuring
paadu reujeung saban beurang atawa peuting
siga bulan reujeung méga, angin reujeung kalakay
"saha atuh unaida téh?"
"nu mana?"

teu penting saha unaida
hiji ngaran sukup boga hiji sawangan
unaida. anjeun. hiji wanoja anu ngalantarankeun
haté biluk kana rupa-rupa implengan
kana puisi. hiji mojang nu nyaangan hate,
nyaangan kahirupan. lain bulan, lain béntang, lain méga
tapi jomntara nu murbeng pangharepan

bandung, 7 méi 2006

(Sajak Sunda Munggaran ieu téh)

deudeuh

- unaida
neuteup anjeun dina kelemeng cahaya néon,
diharudum simbut panglamunan, panineungan kuring
muter ka saban mamangsaan. kuciwa. gumbira
atwa pancarobana kuciwa jeung gumbira
hiji-hiji carita nembongan dina bulu panon anjeun
sieup, ngajalan satapak mapay waruga
nembang wirahma, ngagaris paroman rasa

anjeun.
deudeuh.
nyangsaya dina kamelang. tatu nu jadi alatan
sakujur awak ngalungsar dina kanyaah balaréa
dina pamisah antara belegbeg peuting reujeung hiliwir angin
jempling. peureum anjeun mendem cangcaya

bandung, 23 januari 2007
Label: , 0 pairan | edit post
Langit Bandung (Naek citak di Cupumanik edisi Desember 2011)
Iwan M. Ridwan
Soré harita mah hujan gancang raatna. Langit béngras deui. Panon poé moncorong deui najan geus ampir mubus ka handeuleum sieum. Di jalan mobil jeung motor beuki pasuliwer ngulon-ngétan: nu baralik gawé, nu baralik sakola jeung kuliah, atawa nu ngahaja ulin papasangan. Aya ogé nu rék indit. Indit gawé atawa indit ka mana horéng. Kuring mah biasa wé nikreuh sapanjang jalan. Lain teu boga duit keur naék angkot atawa ngahaja ngirit, tapi nu liwat dinya ukur mobil méwah jeung motor nu ngahaja maké jalan tetembusan. Ah kétang mimindengna gé kitu apanan.

Salsé nakéranan leumpang téh sakalian cuci mata. Sagala dirérét sagala diténjo. Tapi kalah peurih ku kekebul nu halaliber kabawa angin soré. Cuci mata sotéh nempo nu hérang-hérang maksudna mah. Nu gareulis. Barudak SMA nu arabmucuy keur meujeuhna kokoseun, atawa mahasiswa perkantoran jeung perhotélan anu dangdanna méakeun batur. Dibiasakeun cenah ambéh gampang néangan pagawéan. Da lolobabana mah pagawéan téh ngabutuhkeun nu gareulis. Tuh geuning SPG nu karék arindit gawé shif malem, mani salaleger katempona. Ngadak-ngadak ngaruy.

Nu diboncéng dina motor diukna cangégang, ngahaja kawasna mah ngabibita. Teuing ngabibita saha-sahana mah, kuring gé teu apal. Anu kitu téh kalolobaabana mah budak SMA. Dibawa ku pasangana dina motor bégang bari knalpotna boborobotan. Di jalan ngebut, meuni teu sieuneun asup angin najan erok kulawuna ngaliglag ogé, ah kétang asup si imin ogé teu sieuneun. Cenah mah di urang ayeuna, barudak awéwé téh ampir tujuh puluh persénna geus ngalaman kikituan. Wallohu kétang urusan éta mah moal deuk diuar-uar.

Balik deui ka jalan, anu dina motor téh aya ogé anu paduduaan jeung awéwé deui atawa sosoranganan. Nyelap-nyelip kana sisieun mobil méwah anu beuki euyeub ngagegekan kota Bandung, geus rumasa béak lolongkrang mah eureun harita kénéh gé. Nu dina motor séjén sok ting rarérét luhur handap. Nempo beungeutna jeung awakna tuluy turun kana lebah harigu jeung cangkéngna. Reug teuteupan areureun dina lebah pingpingna, aya ogé nu pirajeuneun ngahuitan bari sarangah-séréngéh, nu kitu téh biasana mah barudak ngora papantaranana, kalolobaanana mah ngan semet bisa neureuy ciduh bari diukna sok rada usad-ised.

Klakson réang disarada nalika lampu geus héjo deui. Biur kabéh maraju tinggarerung bari patétéép.

Basa anjog ka stopan, kadéngé hénpon disada nandakeun aya SMS nu asup. Ah moal salah ti Si Enéng beubeulahan haté nu geus jangji rék patepung di parapatan. Sakapeung mah sok ngarasa anéh, papanggihan téh bet di lampu stopan. Saheunteuna gé di taman kota pantesna mah atawa di Mall kawas ilaharna barudak ngora nu keur meujeuhna ngangon katrésna. Tapi keun baé kétah ngarah béda.

“A, Abdi badé angkat ayeuna nya!” kitu uni SMS nu katarima.

“Enya sok diantosan, A tos di tempat.” Cekéng, minangka balesan.

“Walah tos ngantosan? Sareng saha di dinya A?” témbalna deui masih dina SMS.

“Nyalira, Néng! Teu sawios nyalsé wé ti bumi ulah kekebutan!” ceuk kuring deui bari tuluy diuk dina bangku panjang paranti tukang béca reureuh ngadagoan panumpang. Harita mah kaparengan rada sepi, témbong aya béca hiji, nu bogana keur babaseuhan dina sélokan bari ngaguar-guar runtah, sabab cai hideung téh mudal maseuhan jalan. Ngabayahbah. Kabawa muih ku ban mobil jeung motor nu ngaliwat. Ukur dirérét mélétét. Embung milu riribugan mah.

Paneuteup ka hareup deui, ngawaskeun balawirina jalan Soekarno-Hatta. Nempo motor nu kawas pawéy. Sakapeung areureun kapegat lampu beureum. Piligenti jeung nu datang ti arah kulon. Giliran nu ti arah kulon eureun, manéhna maraju bari ting baliur. Kitu jeung kitu we sapapanjangna. Henteu téh ari peuting meureun semet jam sabelas kaluhur nepika jam lima subuh. Teuing da teu kabandungan.

Sajoroning nitenan kaayaan, haté teu weléh galécok. Barang nempo ka kencaeun jalan, teg téh haté bet ngadadak ngabagel sabab nempo kotakan badag nu biasa dipaké nongkrong jeung barudak peuting-peuting, ayeuna geus robah rupa jadi taneuh barangkal nu rata. Batu-batu geus singgarunduk sisieunana kawasna geus sababaraha poé diurugan, kari-kari ayeuna geus tinggal ngadegkeun wangunan.

Sawah téh tinggal sajarah. Bet jadi inget ka nu di lembur. Inget ka indung nu geus kolot bari jeung masih kénéh riripuhan di sawah. Abah nya kitu kénéh, subuh-subuh geus kukurubutan dina reumis, beurangna jejeblogan bari papanasan mopokan galeng atawa ngamalirkeun pétakan, enya ayeuna téh waktuna nyawah. Kuduna mah geus waktuna eureun tina nyawah kolot téh. Geus waktuna cicing. Tapi dalah dikumaha Haji Sadili masih kénéh mercayakeun nyawah ka Abah bari jeung hasilna mah ngan ukur keur ngamodalan deui sawahna. Ngeunah wé keur manéhna mah hasil téh dikerid satengahna, sedeng modal sawah mah teu apal ti mana ti mendina. Timana meuli gemukna, timana keur nyemprot hamana. Keur mayar nu mopok jeung ngalektor, can deui nu tandur. Ah puguh ge mun si Abah teu merih mah pimanaeun bisa aya keur dahar bari jeung teu meuli beas.

Abah téh jalma ngumbara kawas kuring, manéhna kakaburan tina udagan Goromolan DI/TII ti Cibatu, Garut, tuluy panggih jeung Eyang Haji Enur, nya digawékeun di Anjeuna tepika ngajodo ka incuna nyaéta indung kuring ayeuna.

Loba nu teu panuju harita téh sabab maenya aya bujang meunangkeun dunungan najan enya ka incuna. Ari Eyang Haji Enur katut bapana indung kuring, aki tea, teu sugan mondah atawa ngajodo-jodokeun ka nu jadi anak-incu téh, kumaha jinisna we majar téh nu rék rumah tanggana ge maranéhna sorangan tangtu boga pamilih. Keur mah eukeur indung kuring téh anak yatim satutasna ditinggalkeun maot ku Nini, enya idungan indung kuring, nu maot sabot ngalahirkeun indung kuring. Ari aki kawin deui ka parawan kolot nu sapopoéna kuli nutu di saung lisung Eyang Haji. Dasar atuh awéwé beunghar ngadadak kabawa ku salaki, anu asalna cacah ngadadak jadi menak, watek jeung tabeatna jadi asa aing pangendenna. Dangdanan jadi ceuyah, kadaharan kudu ngarareunah, sare kudu dina kasur merenah. Teu daek indit deui ka saung lisung, anti pisan bobolokot leutak sawah.

Ah keun baé kétang, ulah sok diuar-uar, teu jadi kahadean malah mah jadi kagorengan. Keun wae da ayeuna mah maranéhna geus areuweuh, lian ti éta Abah jeung Ema ge geus mopohokeun meureun. Kudu syukuran ayeuna mah, kuring bisa kuliah tina hasil itikurih maranéhna téh.

Enya sok sanajan ripuh ogé di sawah, baheula mah bisa kampal-kumpul sautak-saeutik, tepi ka bisa ngagade deui sawah. Tina hasil gadean éta nya dikumpulkeun deui wae, keur kukumpul ziarah ka Tanah Suci, jeung Alhamdulillahna téh bisa tinekanan. Enya pangakuan Abah jeung Ema mah lain karana Nisab cenah munggah haji téh, tapi karana nasib, geus digariskeun ku Pangéran Nu Welas Asihna teu kawatesan ku nanaon.

Harita mah teu pati loba mikiran eusi beuteung Abah jeung Ema téh, cukup ku ngandelkeun pangasilan tina nu dipelak di kebon jeung di sawah we. Cekeng ge ari beas mah teu meuli, deungeunna nya kitu kénéh karék lalab-lalaban jeung lauk emas mah teu hararese, komo ninggang di usum nyawah mah, tutut jeung keong hideung ge sok ngadak-ngadak milu mijah. Nu matak resep, mun keur ngabedahkeun téh sok loba kamras jeung hurang, matak bungah sasairan téh, boboko jeung totombo téh asa kurang kénéh wae.

Teu ngan ukur sakulawarga nu curak-curak di sawah mangsa ngabedahkeun téh, tatangga ogé sok milu riribugan, diajakan sasairan bari ngalaan tutut. Alus kana taneuhna mun seug lidig loba nu nincakan téh jadi gembur tur gampang nyoronganana. Kana parena bakal leuwih alus sabab jukut-jukut nu kungsi jaradi téh milu kalelepkeun jadi gemuk.

Sok sanajan riweuh nyanghareupan usum nyawah, Abah jeung Ema teu weleh suka seuri, sabab bakal metik halisna. Komo mun geus beres ngarambet mindo mah kari nungguan. Tamba kesel téh ngalanto ka sawah bari ngagebah keting jeung piit. Enya ngagareuwahkeun téh sok resep, ngenyang tali nu rantuy ku lalamakan, tungtung nu pangjauhna nyangreud kana beuheung bebegig, sabot dikenyang téh témbong unggut-unggutan bari jeung gogolombrangan kawas nu ngagebahkeun. Padahal mah teu sabaharaha si Piit jeung si Keting téh nyatuna, tapi da kitu katikmatanana.

Kiwari sawah nu baheula téh kari sacangkewok, kitu ogé sawah batur, sabab sawah nu Abah jeung Ema mah apanan béak dijual paké borah kuring kuliah. Lain alatan hayang-hayang teung dijual paké beaya kuliah, sawah téh ayeuna mah geus kurang hade. Taneuhna geus kurang subur, ditambah hama pare beuki maceuh. Karék ogé ceb tandur, geus ku simeut jeung keong. Atuh binih téh kudu dilobaan, deder teu sirikna di unggal juru kotakan kudu aya. Geus rada gede bari disaatan, karék rada eureun tah si keong téh. Enya eureun hiji datang nu lain, si monyong beurit tah nu ngagalaksak leuwih rongkah mah. Manéhna mah ngala humutna pare téh, atuh moal bisa dipondah tangkal-tangkalna rarubuh.

Lian ti hama sato téh apanan taneuh jeung caina ogé geus kurang alus, teu matak mawa subur kana parena. Mimindengna mah beureum daunna téh, laju kana buahan ranggeuyan-ranggeuyanana ge apan carerewing nangtang langit, tiangtu kana hasilna ogé teu matak nguntungkeun. Keur mah ti babaheulana ge tangkulak téh loba nu ngajuk, kari-kari hasilna kawas kitu, nya teu bisa majar kumaha nu matak dina hiji mangsa mah basa kuring daftar kuliah di Bandung, sawah téh dijual ka urang Jakarta. Lain ngahaja dijual kétang, manéhna sorangan nu datang ka lembur néangan tempat piimaheun. Ari sugan téh keur imah manéhna hungkul, sing horéng keur imah balaréa tepika sawah bogana Haji Apud jeung Kang Minta ogé milu dibeuli.

Ari sawah Haji Sadili mah mungguh jauh ti jalan, nu matak masih disawahan kénéh ge, moal dijual cenah satungtung manéhna aya kénéh mah.
***

“Tiiiiidt”

Sora klakson meupeuskeun lamunan. Nafas renghap ranjug kebek ku kareuwas. Ditilik nu tunggangna, nyeh imut satengah ngadilak.

“Ngalamunan naon hayoh?” cenah bari ngolesed tina diukna. Kuring geuwat nangtung maksud rék nyampeurkeun nu anyar datang. Tapi manéhna leuwih tiheula anjog ka hareupeun. Geus deukeut, buku-buka kana kantongna. Kusiwel ngaluarkeun bungkusan leutik pulas coklat.

“Yeuh, abdi mah bageur badé jalan-jalan téh masihan heula bekel.”

“Térang nyalira meureun A amah tos tinggal awak sabeuleugeujeur. Keun wae da Rama Enéng mah, kantun ngarawuan artosna ogé.”

“Enya mudah-mudahan we tiasa salalawasna!” ceuk manéhna mungkas obrolan.

Motor nu teu pati jauh diparkir téh dibawa ku kuring, Si Enéng di tukang nangkod pageuh kawas sasari. Soré geus ganti ku peuting. Dayeuh Bandung beuki ginding. Kuring jeung manéhna nyaksian kahirupan dayeuh peuting nu beuki nyaring.

Rengse, Bandung 9 Juni 2011

Label: , 0 pairan | edit post
Duit (GALURA Minggu ka II Agustus 2011)
Iwan M. Ridwan

Geus lila teu tumpak angkot. Aya kana tilu bulanna. Nu jadi alatan mah arang indit-inditan. Sakalian aya perlu ogé sok nginjeum motor babaturan sakontrakan, kitu ogénan teu pati jauh ngan semet néangan dahareun atawa aya kaperluan ka kampus.

Poé ieu mah kudu ngalaman deui naék angkot. Rada ngemplad ogé lalampahanana. Ari tujuan mah ka Alun-alun rék nyokot duit honor carpon di salah sahiji koran lokal. Mungguh anggang alun-alun téh ti kontrakan kuring mah, kudu naék angkotna ogé dua kali bari jeung leumpang heula.

Pabeubeurang indit téh. Ngahaja sugan bisa panggih jeung wartawan senior atawa penulis kahot anu cenah maranéhna sakapeung sok karumpul di kantor éta koran.

Dibaturan ku panon poé nu beuki galak, kuring leumpang ngaliwatan jalan raya. Jalan anu teu kaliwatan ku kandaraan umum, lian ti béca mah. Kuring sorangan boga kasieun naék béca téh, sieun tijungkir ka hareup. Ditilik tina kasaimbangnana béca mah bagian hareupna gedé tur lebar, sedeng bagian tukang ukur ban hiji bari ipis. Dina pikiran kuring sok kabayang mun seug diuk di hareup, bakal ngajulaeut, nu numpakna geus pasti karungkupan ku awak béca, katindihan kunu ngaboséhna. Tah éta nu nyababkeun kuring embung naék béca tepi ka kiwari téh, najan sakumaha jauhna ogé daék kénéh leumpang.

Kurang leuwih dua puluh lima menit anjog ka jalan raya anu loba angkot ngaliwat. Ka Alun-alun, Leuwipanjang, Gedé Bage jeung sajabana-sajabana. Teu kungsi lila aya nu nyampeurkeun. Klaksonna “cuwaw-cuwew” kawas sora manuk. Sanggeus eureun hareupeun kuring asup sabab éta pisan angkot anu bakal mawa ka Alun-alun téh. Angkot téh kosong, ukur aya saurang di hareup kadua supir. Geus kolot éta jalma téh. Kumisna gé geus bodas.

Béda ti sasari ieu mah angkot téh teu ngetém heula. Ti parapatan tempat kuring megat tadi, langsung ngabiur nuturkeun jalurna. Supirna mah bapa-bapa lima puluh taunan. Kawasna saumuran jeung anu diuk gigireunana. Pakena ginding. Mun dipapantes, manéhna téh asa leuwih alus jadi pénsiunan guru tinimbang supir angkot. Geura éta wé kekecapan nu diomongkeunana ogé teu weléh sopan jeung daria. Guntreng jeung nu diuk di hareup éstuning kawas lain obrolan jalma handap-handap. Majar lamun gawéna wakil rahayat téh kawas tihothatna pamaén Timnas sépak bola atawa bulutangkis, orokaya moal gering teuing ieu bangsa atawa nagara téh. Ari buktinana mah, nagara téh digugulung ku jalma anu baroga niat hayang makaya diri sorangan. Teu sugan karep hayang ngangkat darajat rahayat nu kagarencet nasib. Atawa nanjeurkeun bebenéran. Hukum anu adil.

Balik deui kana obrolan olah raga. Cenah pinunjulna Tim Sépak Bola téh ku jasa anak-anak bangsa anu boga poténsi sarta dirojong ku pelatihna anu disiplin. Bubuhan dilatih ku urang Eropah atuh. Memang kitu cenah urang kulon mah dina gawé téh éstuning sagala proféssional, teu ngawilah-wilah saha jeung urang mana anu dilatihna. Tara conténg kanu konéng cuet kanu hideung. Tara sugan diwilah-wilah si anu mah budak jalma beunghar, si anu mah budak jalma sangsara, tapi éstuning dirakul kabéh sakirana manéhna boga poténsi anu hadé mah. Naha kudu nyewa urang kulon ogé dina widang pulitik atawa ékonomi ngambéh kawas sépak bola? Kitu ceuk maranéhna.

Paguneman téh sakapeung diselang gumujeng. Seuri. Teuing lebah mana nu matak piseurieunana mah. Bangun anu manggih kabungah nu matak lugina. Tapi sakapeung kawas nu éra mun omongan méngkol kana perkara mafia hukum anu ayeuna keur jadi padungdengan panjang nagara. Nu majar rék dibéré hukuman bui 20 taun jeung dengda lima ratus juta. Ceuk maranéhna éta hukuman jeung dengdaan téh lain matak kapok keur palaku, tapi malah asa dibéré jalan hamo meuntas. Sok cenah pikir, duit anu kumanéhna dibogaan jauh mela-melu jumlahna jeung duit dengdaan. Duit sakitu mah teu satai kuku tai kukuna acan. Malah mun dengdana hayang leuwih ti sakitu ogé tangtu diangsonan.

Deui-deui obrolan téh diselang ku gumujeng. Seuri. Teuing lebah mana nu pikalucueunana mah. Tapi sanggeus aya mojang ginding asup diuk di jero, maranéhna bangun anu béakeun piomongeun.

Giliran haté kuring nu galécok nempo nu geulis mah. Lebar temenan mun teu diteuteup téh. Awak anu sakitu sampulurna téh dipapaés ku kulit anu konéng umyang. Buuk kawas lukisan nu ngahaja diguratkeun ku seniman keur ngagambarkeun kaayaan haté nu keur manggih kabagja. Lemes, meles hideung matak pantes ngabunian taar jeung palipisan anu sakitu hérang mencrangna. Komo éta panon lir batu permata nu ngahaja ngahurungan léontin. Irung jeung biwir lir sapasang widadari jeung wildan anu turun ti kahiangan, kareueut leuwih amis batan madu kawasna téh. Mun dilarapkeun di artis mah, Nikita Willy jeung Asmirandah mah asa geulis kénéh manéhna. Eum kacipta mun kuring jadi salakina moal teu peureum kadeuleu beunta karasa téa.

“Kiriiii!” cenah ngan ukur sakitu-kituna. Sorana halimpu pisan kawas méga. Nyelesep kana haté. Jantung ngadadak ratug tutunggulan. Dag-dig-dug. Bet sakeudeung teuing panggih téh, geulis.

Angkot eureun ka sisi. Nu geulis gura-giru, lalaunan turunna téh kawas nu paur tidagor kana lawang panto. Anca pisan turunna téh, kawas ancana paneuteup kuring ka manéhna ti tadi mula. Sanggeus turun, ngasongkeun duit sarébu pérak ka supir. Tuluy ditampanan laju disimpen dina kotak spidométer. Mobil maju deui sedeng paneuteup satékah polah hayang tumetep euntreup di manéhna. Tapi dalah dikumaha, angkot maju, manéhna asup ka jalan komplék. Nya kapaksa kudu ngeureunan kahayang.

Rét paneuteup kana urut diukna. Seblak deui haté téh inget kanu tadi. Éta-éta bet aya duit sarébu lima ratus pérak logam, mani harérang kénéh, boa-boa katépaan hérang tinu bogana. Bet teu gugur teu angin diuk téh maké jeung hayang pindah kana urut tempat diukna. Rét ka supir jeung panumpang gigireunana, kawas anu surti kuring pindah diuk, tapi kituna téh sakeudeung-sakeudeung. Nalika maranéhna ngawaskeun ka hareup bari muka deui obrolan, leungeun kénca bet ngarawél éta duit. Tuluy disakuan kana saku baju, selengseng duit téh mani seungit, geus moal salah kaseungitan tina awak manéhna.

“Eumh sugan wé manjang, bisa panggih deui jeung nu bogana. Rék dibikeun deui bari diajak wawanohan. Apal kuring ogé komplék éta mah, isuk jaganing géto baris didagoan di sisi jalan tadi.” Henteu ari kedal mah, ngan haté teu weléh kumejot hayang geura-geura panggih deui. Moal poho satungtung boga kénéh ingétan mah.

“Enya, pasti aya balitunganana masalah duit nagara mah, boh di ahérat atawa di dunya kénéh. Tong boro duit anu sakitu mangpuluh juta triliun, bet saratus dua ratus pérak ogé bet matak jadi mamala ka ngaranan lain hakna mah.” Ceuk supir norowélang pisan kanu diajak cumaritana. Haté mah puguh atuh gegebegan ngadéngé kitu téh, asa katuduh. Tapi diteger-teger deui da ieu mah lain hayang atawa butuh ku duit, tapi hayang kunu boga duitna, isuk jaganing géto rék dipapay deui malah mah mun kongang balik ti alun-alun rék ngahaja ulin ka éta komplék, sugan jeung sugan panggih jeung manéhna.

Teu karasa bari jeung ngalamun ogé geus anjog ka alun-alun. Turun pas pisan di alun-alunna kiduleun kaum. Ti dinya mah kudu leumpang deui ka belah kalér. Kuring mah sok ngahaja norobos ngaliwatan buruan masjid, motong jalan. Asup ti panto kidul, kaluar ti panto kalér. Ti dinya meuntas ngaliwatan jambatan layang, tuluy leumpang deui aya kana saratus méterna, malah moal kungsi.

Anjog ka kantor téh geus biasa nanyakeun Bu Ai, nya moal bireuk deui keur pagawé di dinya mun seug aya jalma datang nanyakeun Bu Ai tangtu rék nyarokot honor tulisan. Kapareungan geuning harita mah teu pati ramé di kantor téh ngan ukur aya duaan katilu skuriti. Teu warawuh dedeg pangadeg atawa pameunteuna mah. Mun mah Kang Aan atawa Kang Ocid kuring ogé moal kasamaran sasatna mindeng chatting di pesbuk.

Asup ka jero kasampak Bu Siti Ai keur puncat-pencét kalkulator duka téh teuing ngitung naon da tara tetelepék. Kuring uluk salam téh gancang mairan bari jeung imut ngabagéakeun. Cacarita sakumaha biasa, tuluy néken kuitansi. Golosor amplop ti Bu Ai diasongkeun. Kuring nampanan, geus kitu tuluy amitan. Lila-lila di jero ogé kalahka éra, kuring mah lain pangarang jekékan, cacakan ieu ge bari diajar teuing enggeus teuing encan leléngkah halu ge. Sharing mah sharing ka nu geus kahot, tapi angger waé hasilna mah teu leuwih ti catétan eusining haté.

Ah keun baé kétang, cenah ulah jadi beungbeurat haté masalah éta mah, nu penting urang tuluy diajar bari jeung prakna. Kudu keyeng nanaon ogé cenah. Mun keyeng mah pasti pareng. Satuju pisan kana éta palasifah téh.

***

Mentrang-mentring panon poé lir nu meupeus keuyang. Ngabanting-banting satiap jasad nu ngarenghap. Di jalan-jalan, jero angkot, jero beus nu haseupna mulek, patétéép. Nu balawiri ngulon-ngétan. Nu daragang di alun-alun. Kabéh kawas nu saruwa ngarasa halabhab. Teuing halabhab tina naon. Kawasna mah halabhab tina kamakmuran.

Angin ngahiliwir kawas satitik ibun nu maseuhan taneuh garing balas halodo panjang. Nyelesep kanan bayah. Sumarambah ka sakujur awak nuuskeun késang. Gedig deui léngkah muru jalan pangbalikan, niat mah seja ka toko buku. Néangan buku anyar. Sugan aya nu murah. Mungguh kitu biasana lalakon para pangarang mah, meunang honor tina nulis téh sok tuluy dibeulikeun buku. Ka Palasari atawa ka jalan Ibu Inggit Garnasih. Keun ari ka Gramédia mah iraha-iraha mun pareng aya pintonan téater di CCF sok pirajeuneun unggah najan ngan ukur ngadon maca.

Angot téh pinuh ku panumpang. Henteu kétang ari pinuh teuing mah mahi dua urangeun deui mah. Sup kuring milu ngariung. Taya nu cacarita. Kabéh caricing kawas nu pada-pada éra. Angkot ngangkleung teungahing kota. Teu burung anjog kanu di tuju. Jrut turun, gedig deui leumpang mapay trotoar. Ulak-ilik ka unggal jongko. Sararua jongko téh bubuhan kabéh ngajual buku. Meureun bédana téh buku anu dijualna.

Teu hayang lila sisi jalan, kuring mah geus langganan ka toko nu di jero, nu teu weléh ramé. Ampir sagala jinis buku aya di dinya. Kawilang toko gedé éta mah da ditingkatkeun sagala rupa. Asup ka jerona ogé tas atawa hélm sok nitah disimpen di tempat panitipan barang, majar ngarah laluasa, padahal nya kitu téa bisi aya nu karajinan ngasupkeun buku kana tasna. Kitu pisan kuring ogé asup ka éta toko téh, tas kudu dititipkeun heula karék bisa asup. Anu dituju téh taya deui lian ti lomari buku sastra, maksud rék néangan bukuna Samuel Becket – Waiting For Godot, baheula ogé boga buku éta téh, tapi aya nu nginjeum can malikeun tepi ka ayeuna. Teuing saha bet rada poho deui. Heueuh kuring téh kaasup jalma bodo, cenah ceuk seniman dunya mah jalma anu pangbodona téh jalma anu nginjemkeun buku. Enya geuning kasusna mah kawas nu alaman. Leungiteun élmu pangaweruh. Pantes waé dikatégorikeun jalma bodo ogé.

Loba kénéh hadéna téh di toko buku téh. Kuring nyokot hiji. Hiji deui mah Sandékala yasana Kang Prébu Godi Suwarna. Resep asa maca sajak panjang. Teu loba teuing nyokot buku téh bisi teu kaduitan. Ari semet dua mah mahi dibayar tina honor ogé.

Gura-giru basa rék mayar buku téh. kudak-kodok kana pésak calana, duit téh teuing di mana. Unggal saku dikodokan weléh teu kapanggih. Panasaran néang heula tas ka tempat panitipan nu teu pati jauh, diubrak-abrik unggal selétingna dibukaan, tapi tetep amplop téh euweuh. Uman-imen nutupan hanjelu, ngagiwing tas bari nyampeurkeun kasir.

“Tetéh punten artosna ka kantun di bumi. Ngké abdi ka dieu deui nya!” cekéng bari beungeut beureum. Tuluy kaluar ti toko muru jalan pangbalikan. Palangsiang ngampihan duit nu geulis sarébu lima ratus pérak kuring kaleungitan duit honor.

Bandung, 1 Juli 2011

Label: , 0 pairan | edit post
Sajak-sajak dina Galura Edisi Minggu III Mei 2011
Iwan M. Ridwan

Pananya Cihujan.


Aya nu baris ditanyakeun ka keclak cihujan panungtungan peuting ieu

Dimana lambaran-lambaran nasib kuring maluguran

sanggeusna burinyay gelap ngaheumbat panghareupan nu karék diwangun tina kacinta?


Bandung, 2010



Hujan Wayah Wanci


Pras! Pris!

Girimis tingpiripis

Maseuhan jalan

Maseuhan kandaraan


Cluk! Clak!

Hujan tingparalak

Maseuhan haté

Maseuhan lamunan

Panghareupan milu palid jeung cileuncang


Bandung, 11 Agustus 2010



Panineungan Nu Digadabah


Aya haté nu mangkak basa hawa tiris ngagadabah sawangan

dina elak-elakan katineung anjeun masih kénéh anteng

nurihan jajantung ku rupa-rupa kaéndahan nu kalarung

poho ka temah wadi. tuluy diri kumalayang

luhureun tingkaretipna kota Bandung


Bandung, Mei 2008



Pinaringan anjeun

Anjeun masih kénéh inget kana jalan satapak nu kungsi disorang?

Jalan nu dicipta tina sasalingkuhan urang.

Sisi-sisina ngampar seuseungitan kembang nu mangkak handapeun srangéngé

Ngan di tengah-tengahna aya kapeurih nu ngagolontor bareng jeung cimata

Kuring panggih jeung anjeun handapeun béntang sulintang

Tuluy urang pada-pada salingkuh.

Nyalingkuhan Pangéran.


Bandung, 26 Pébruari 2008

Label: , 0 pairan | edit post
Tilem Diranggeum Ceudeum (Galura edisi III Februari 2011)
Iwan M. Ridwan

Mun nyaho rék kieu, meureun moal daék diolo ku sasaha. Rék cicing wé di Enin. Keun baé dipikangéwa ku saréréa ogé. Kajeun indung unggal poé ceurik barintit. Éra kalura imah da puguh geus jadi omong balaréa. Bapa nya kitu kénéh teu sirikna kawas nu béak déngkak maké jeung ngancam-ngancam rék megatkeun tali anak jeung bapa. Kawas lain lalaki. Kawas lain pangawak nu belekesenteng bari jeung loba luang pangalaman. Pira gé nyanghareupan kuring kawas nu teu katanagaan.


Nya salah saha atuh kuring boga kalakuan kieu? Salah didikan maranéhna kénéh meureun anu kurang merhatikeun kuring salila ieu. Naha salah mun kuring hayang sagala apal sagala nyaho? Hayang ngarasa puas ulin-ulinan jeung babaturan atawa jeung kabogoh? Kawas nu teu ngalaman ngora waé.


Majar kalakuan kuring téh teu wajar. Pangawak awéwé sagala hayang nyaho sagala hayang loba pangalaman. Padahal mun mah sakali mangsa kuring geus rumah tangga meureun moal ngalaman kawas rumaja deui da teu boga idin ti salaki atawa katungkulkeun ku ngurus kawajiban rumah tangga.


Enya mun nyaho rék kieu, meureun moal daék diolo ku sasaha. Rék cicing wé di Enin. Moal ngadéngé papatah Ua atawa bibi nu éta-éta kénéh piwurukna mah, ngan béda cara nepikeunana. Béda omongna. Moal daék diolo ku si Amang nu ngahaja datang ti Bandung. Enya atuh nu matak daék leumpeuh téh rumasa nyieun kasalahan ti heula. Ka indung bapa pangpangna mah. Teu wasa geuning nyaksian indung unggal poé ngerem di kamar bari panon carindul balas sapopoé ceurik mikiran kuring. Teu téga tuntungna mah nempo bapa anu sakitu keur meujeuhna buta tulang buta daging ngadadak leumpeuh yuni. Ngadadak huleng jentul bari jeung ngancam-ngancam rék megatkeun iketan kolot ka anak. Sok sanajan éta téh moal bisa pegat ku omongan.


Eum dosa meureun nya kuring téh ngageringan haté indung jeung bapa. Ngéra-ngéra kulawarga. Saheunteuna Kang Dian téh masih kénéh katalian baraya. Enya ku alatan éta kuring daék diolo ku Si Amang dibawa deui ka Malangbong téh. Ku sabab éra jeung ngarasa dosa. Tamahana bet daék narima. Mémang nu ngaranna jodo pati bagja cilakan téh geus aya di dituna bari jeung ti dituna téh teuing ti mana. Jodo mah jorok cenah. Teuing naon maksud jorok éta téh, weléh teu ngarti kana babasaan kolot téh, kuring mah.


Bisa waé nu disebut jorok téh teu pipilih padahal urang téh geus wawuh ti anggalna mula. Hiji mangsa kalayan teu disangka-sangka éta jalma téh bisa jadi salaki urang. Kitu pisan nu kaalaman ku kuring. Cacakan mun geus apal jodo kuring téh Kang Dian, meureun moal daék bobogohan jeung si Angga tepika der matak paséa jeung kolot. Cenah si Angga mah budak baong. Teu nembongkeun rasa hormat ka kolot jeung ka batur. Dangdanana ogé kawas jalma weureu. Ceuli dianting, buuk dibeureuman. Teu puguh hirupna. Ngaji hanteu sakola komo deui. Unggal poé ngan ukur galandang dilinding ka kulon ka wétan bari teu puguh tujuan. Ngedul. Kabisana téh gelut jeung mabok.


Nu matak dina hiji mangsa kuring béak karep dicarékan ku si Bapa pédah kapanggih keur paduduaan dina motor jeung manéhna, di Cipeundeuy. Harita téh kuring rék jalan-jalan nempo pasar malem sakalian hayang malemmingguan ari si Bapa balik ti Tasik narik keusik Galunggung, éta mah dadak sakalak dititah balik bari jeung dipaksa kudu milu kana treuk. Diuk pasesedek jeung dua kenékna bari awak bararau késang. Sapaparat jalan dipaké nginghak. Sakapeung diselang ku némbal carék si Bapa. Untung wé teu pati jauh antara Cipeundeuy jeung Muncang Agung mah.


Datang ka imah hayo ditambahan ku haok jeung polotot. Dijagragkeun ka si Ema nu ngan ukur bisa ngembang kadu. Teu téga meureun nyaksian anak sorangan diceurikan ku nu jadi bapana. Rék panglawankeun da puguh teu kawasa. Antukna ngan ukur ngupah-ngapéh kuring bari jeung meus-meus mantuan nginghak.


Isukna si Angga ditepungan ku si Bapa. Ngahaja dipegat di jalan. Di bawa ka imah. Diomongan ulah hayang ngadeukeutan deui kuring. Alesanana mah teu pira pédah manéhna jalma teu puguh. Si Bapa mah enya gé gejul bari hirup di jalan, boga anak mah teu rido kudu dibabawa ku jalma nu teu puguh alang ujurna.Cenah mun teu daék ninggalkeun kuring, kapaksa si Bapa nu bakal misahkeun manéhna ti kuring. Duka téh teuing ku cara naonana mah, teu kebat kuring ngadéngéna sabab teu kuat hayang muragkeun cipanon ngerem di jero kamar.


Tilu poé ti kajadian harita kuring nampa SMS ti si Angga. Cenah manéhna lunta ka Bogor. Indit bari mawa haté peurih. Anu jadi tujuanana mah seja usaha nyiar pangasilan. Milu ka nu jadi amang dagang cilok. Manéhna hayang ngabuktikeun diri bisa hirup mandiri ku pangusaha sorangan. Miceun kamandang batur nu salila ieu ngahinakeun dirina, kaasup si Bapa nu pajar lalaki teu guna.


Inditna si Angga ka Bogor téh geuning teu ngajadikeun si Bapa ngabebaskeun kana hakirupan kuring satuluyna. Malah kapanggih ogé SMS-SMS ti manéhna nu keur aya di Bogor. Montong hayoh dilayanan cenah jalma cucungah kitu mah euweuh araheun. Si Bapa mémang teu ngajurung-jurung kuring deudeukeutan jeung hiji jalma, ogé teu ngarep-ngarep kuring meunangkeun jalma jugala. Sabab boh si Bapa atawa si Ema pada-pada surti kana kaayaan. Pada-pada nalipak manéh. Mustahil meureun jalma cacah kuricakan pantar kuring meunangkeun jajaka nu kasép ngalémpéréng konéng bari tumpak mobil sédan. Nu dipaikahayang ku maranéhna éstuning basajan, wajar jeung lumrah. Kuring ngahiji jeung lalaki anu bageur tur bener. Nilik dina pergaulan teu sakaparan-paran. Teu kabawa ku sakaba-kaba. Hirup boga dadasar élmu agama jeung darigama. Geuning ti heula gé kungsi deudeukeutan jeung Kang Andri teu ieu diulah-ulah. Datang ka imah éstuning dibagéakeun bari dituangleueutkeun saaya-aya. Majar manéhna mah katémbong gawéna najan can apal dimana dumukna. Nu jelas manéhna téh salah saurang sales nu nganteur-nganteurkeun mi instan ka tokona Ceu Haji Mimin dunungan kuring. Ari ceu haji Mimin apanan lain sasaha. Manéhna téh dunungan si Bapa ti babaheula nu geus nganggap kulawarga. Satamatna Tsanawiyah kuring ngalalanyah gawé di tokona di pasar terminal Malangbong.


Ngan hanjakal manéhna téh lain jalma bener dina urusan haté mah. Kabéhdieunakeun kanyahoan geus boga kulawarga, anak jeung pamajikan. Kéna-kéna lalaki teu katingali mana bujang mana nu boga pamajikan, teu burung wé ngamangfaatkeun bodona awéwé. Saprak katohiyan Kang Andri boga anak pamajikan si Ema jeung Si Bapa nyaram kuring reureujeungan jeung manéhna. Keur mah kuring ogé ngarasa dihianatan ku manéhna téh nu matak gampang pisan ngaleupaskeunana.


Béda deui jeung ka Si Angga anu masih kaitung perjaka tingting tur boga dedeg pangadeg anu teu joré-joré. Jalma pahatula lalis. Hirup ngan ukur jeung nini bari jeung teu bisa mihapékeun diri. Maklum atuh pergaulanana gé di lingkungan anu cenah sakabéh jalma di éta lembur mah ampir weureu kabéh. Kacap tukang bobok tukang tarok tukang nyingkab-nyingkabkeun androk. Nu matak si Bapa mah ngéwaeun pisan ka Si Angga téh da paur ngareuneuhan kuring leuwih tiheula.


Manggihan mangrupa-rupa kajadian dina masalah nu kieu, kuring beuki linglung. Gawé di dunungan kaluar. Ulin-ulinan beuki mahabu. Najan Si Angga geus di Bogor, kuring ulin sosoranganan. Babaturan salembur euweuh nu bisa diajak, ampir kabéh geus rimbitan, reuay ku anak.


Sakapeung ulin téh ka Uwa di Bandrék. Enya Uwa ti si Bapa anu bubuara di dinya. Dibawa ku salakina ti mimiti rumah tangga kénéh. Ngariung jeung dulur manéhna. Lanceuk si Uwa lalaki. Enya kolotna si Kang Dian téa. Eum da sugan téh moal bet panjang lalakonna. Sugan téh moal boga picaritakeuneun antara kuring jeung Kang Dian téh. Sakapeung mah mun manéhna datang ti Bandung sok ngadon ngobrol ngalér ngidul. Sagala dicaritakeun. Pangpangna mah manéhna nu cenah di Bandung mah loba pisan kaanéhanana. Mindeng nonton konsér artis jeung grup band, atawa atraksi sasatoan anu anéh, kawas lumba-lumba, dogér monyét jeung sajabana. Kuring gé atuh sakapeung mah asa kabébénjokeun hirup ngadéngé pangalaman manéhna.


Nya tina éta kasempetan jeung kadeukeutan, teuing kumaha mimitina si Kang Dian bet nyebutkeun suka ka kuring. Cenah urang ngawangun rumah tangga wé sabab naon deui atuh hirup mah mun seug boga gawé jeung teu katalian ku nyuprih elmu mah. Ceuk manéhna ti baheula kénéh manéhna geus nyimpen rasa ka kuring. Ti keur leutik kénéh. Ari kuring da puguh gé asa ka lanceuk, teu boga rasa naon-naon. Nu matak mun seug pareng ulin ka Bandrék atawa manéhna ka Malangbong teu ieuh mikir nu lain éstuning tepung kulawarga.


Teuing pédah naon kuring bet daék narima lamaran Kang Dian basa datang ka imah di Malangbong. Cenah méh teu palid cai angeun. Teuing atuh naon hartina éta kecap téh. Weléh teu ngarti kuring mah. Ah barina gé teu hayang ngarti. Kuring sorangan teu ngarti ka diri sorangan. Teu ngarti maké jeung daék nampa cincin sagram bawa manéhna. Kuring daék unggut basa indung bapana nanya naha kuring daék jadi anak maranéhna. Kuring daék unggeuk basa diajak kawin dina waktu anu deukeut.


Béda deui jeung kaayaan jalma di sabudeureun kuring jeung Kang Dian. Si Bapa, si Ema. Si Uwa, Nini, Amang jeung bibi. Maranéhna éstuning bagja tur lugina. Majar kulawarga baris beuki raket. Majar kulawarga bakal remen sili anjangan. Bakal kitu bakal kieu. Tangtu anu tangtu kitu. Tapi naha kuring bet reuwas ka reureuhnakeun. Pikiran bet inget deui ka Si Angga nu aya di Bogor. Beungeutna nembongan semu alum. Majar kuring ngahianat. Majar kuring teu nyekel jangji basa manéhna ménta kuring satia satuhu kana iketan nu geus nyangreud pageuh dina haté séwang-séwangan. Naha ayeuna kuring bet megatkeun simpay.


Ti dieu haté kuring mimiti sabil deui. Bet hanjakal daék narima panglamar Kang Dian anu sacongo buuk ge teu boga rasa nanaon ka manéhna téh. Meureun pédah sok remen panggih. Meureun pédah sok rajeun curhat, kuring loba nanggap manéhna pon kitu deui sabalikna. Tapi naha kadieunakeun Kang Dian téh asa jadi cunihin. Hayang deudeukeutan waé. Léléndéan. Gumasép. Gumeuleuh kétang pantesna gé keur manéhna mah. Gumasép mah jang nu kasép. Meureun rumasa geus ditarima lamaranana.


Eum. Hanjakal teuing bet daék diolo ku si Amang. Mun harita cicing di Cianjur, moal tepi ka ayeuna laki rabi jeung manéhna. Moal kawas kieu. Éta da nu jadi kolot duanana meni kagegeringan basa kuring ngejat ti imah téh. Majar kuring ngamomorékeun. Majar kuring lanca-linci. Horéam atuhda nyanghareupan Kang Dian anu asa beuki ogo cacakan karék tunangan, kumaha mun geus rapalan. Kawin maksud téh. Palangsiang kahariwang téh jadi kanyataan. Cenah ceuk si Bapa, Kang Dian mah geus mandiri, boga usaha di Bandung, bageur tara ngaroko. Tara heureuy ka awéwé. Boga rasa téh ka kuring hungkul bari geus ti babaheula. Atuh indung bapana teu kurang ku dahar paké sasatna kolot duanana arusaha. Daragang. Mun teu jadi rumah tangga téh kudu diteundeun dimana kaéra kolot.


Naha geuning sawangan éta téh jauh tina kanyataan. Cicipta maranehna jauhna lir langit jeung bumi tina kabuktianana. Ayeuna, sanggeus sataun, sanggeus kuring boga si Sikal, kaayaan nu aya dina angen-angen téh jauh mela-melu jeung kanyataan nu karandapan. Kang Dian dipecat tina gawéna, cenah perusahaan teu bisa deui mayar pagawé sabab usahana bangkrut. Antukna balik deui ka lembur, milu cicing di imah. Nyiar usaha ka ditu kadieu geuning mani rupek. Tatanya ka Si Amang susuganan aya beja, tapi weléh taya ibar harepan. Majar téangan we dina koran. Ah nya kitu atuh si Kang Dian geuning embung nyiar deui pagawéan. Majar susah lumur-lamar mah. Hayangna aya nu mawa bari jeung gawéna teu ripuh. Antukna cicing di imah. Gawé saaya-aya. Kula-kuli bari jeung teu bisa nyukupan kaperluan. Geuning Kang Dian kalah sumérah. Majar takdir nu ngarubah ieu kaayaan. Sapopoé ukur ngarengkol di jero kamar hayang diusapan. Dipépéndé. Cenah ulah pilih kaasih, kéna-kéna geus aya si Cikal, hantem wé manéhna nu diperhatikeun. Sedil. Sebel. Si Bapa jadi rungsing. Awakna meusmeus gering. Capé teuing ngabanting tulang. Cenah kawajiban ngabiayaan jadi nambahan.


Di imah mindeng hog-hag. Mindeng paréréa omong. Antara kuring jeung Kang Dian. Kuring jeung si Bapa. Kuring jeung si Ema. Si Ema jeung Si Bapa. Jeung Kang Dian. Jeung sarerea. Pamustunganana Kang Dian ogé lunta teuing kamana boa.

***


Ukur bisa cireumbayan mun ras inget kana nasib diri. Naha baheula téh maké jeung daék diolo ku Si Amang dibawa balik ka Malangbong. Meureun mun cicing mah bisa meunangkeun urang Cianjur anu puguh-puguh kasép, anak ajengan. Tapi nya kitu geuning kuring bet kapiheulaan nampa lamaran si Kang Dian.


Ayeuna, sagala pangharepan jeung kahayang baheula téh lamur dina tungtung teuteup. Asih nu teu pernah dibeuli carem tilem diranggeum ceudeum. Kecap-kecap nu baheula mapaes haté geus robah jadi tarahalna jalan pitapakéun. Ngemplad handapeun mata poé éréng-éréngan, ngaduruk taneuh, ngaléntab tangkal-tangkal nu salawasna ngarangrangan. Suku ngasruk ngarurud catang ngagerus cucuk alimusa. Luwang. Bimbang lumampah nyorangan. Si cikal dina aisan teu kendat gogoakan nyambat di mana ayana pitulung Gusti Nu Mahasuci


Réngsé, 13 Januari 2011
Label: , 0 pairan | edit post